Ba phương diện của Ahimsa là quyền động vật, sức khỏe con người và sinh thái.

Động vật, những người em của chúng ta, giống con người ở rất nhiều điểm. Những loài họ hàng gần nhất có chung hơn 98% ADN với chúng ta. Quan trọng hơn cả, Atman, linh hồn thiêng liêng, hiện diện trong những cơ thể ấy. Động vật biết yêu thương, vậy còn cần nói thêm gì nữa? Chúng có cảm xúc, tình cảm, sự gắn bó và mong muốn. Chúng là cha mẹ, anh chị em của những sinh vật khác. Khi sống cùng trong nhà, người ta gọi chúng là thú cưng, nhưng khi ăn chúng, người ta lại gọi chúng là thịt. Dạ dày của chúng ta không nên là nấm mồ chôn xác chúng, cũng như con người không nên bị ăn vì cùng mục đích đó.

Việc lựa chọn thức ăn thể hiện đạo đức cá nhân và sự thấu hiểu nỗi đau. Ăn thực phẩm động vật chỉ bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết, thói quen đã ăn sâu hoặc thiếu lòng trắc ẩn. Nếu chọn lấy mạng những sinh vật quý giá ấy thì hãy thành thật với lựa chọn đó. Đừng chỉ tiện đường đến siêu thị mua con vật đã được đóng trong hộp nhựa. Hãy đến bên con vật khi còn sống, nhìn vào mắt, vào tâm hồn nó, rồi xem mình có thể tự tay giết nó hay không. Rất ít người sẽ làm vậy. Tước đi mạng sống của một sinh vật vô tội là điều hết sức bất công.

Nếu thực sự muốn ăn những người bạn động vật của chúng ta, hãy đến thăm một lò mổ. Hãy tìm hiểu những quá trình kinh hoàng diễn ra ở đó. Sự tàn nhẫn không gì sánh bằng. Giáo lý cốt lõi của các tôn giáo lớn đều dựa trên ahimsa, nguyên tắc bất bạo động. Vậy có bao nhiêu người thực hành điều đó? Khi bàn về ưu và nhược điểm của chế độ ăn chay, ahimsa phải là mối quan tâm hàng đầu trong cách đối xử với động vật. Những sinh vật biết yêu thương ấy không sinh ra để làm thức ăn cho con người. Chúng đang trên hành trình tiến hóa của mình, cũng như chúng ta.

Có ba hình thức ăn chay. Cả ba đều tránh thịt, cá và gia cầm. Người ăn chay lacto-ovo dùng trứng và sản phẩm từ sữa. Người ăn chay lacto dùng sản phẩm từ sữa. Người ăn thuần chay chỉ dùng thức ăn từ thực vật. Theo nguyên tắc ahimsa, họ không dùng mật ong hay mặc đồ có nguồn gốc động vật như da, len và lụa, trừ khi các chất liệu ấy được thu lấy mà không gây khó chịu hoặc tổn hại cho động vật. Họ cũng tránh dùng đồ gia dụng và mỹ phẩm đã thử nghiệm trên động vật.

Nghiên cứu khoa học đã chứng minh chế độ ăn thuần chay có lợi nhất cho sức khỏe và giảm nguy cơ mắc bệnh nhiều nhất. Đây cũng là cách ăn thể hiện lòng trắc ẩn lớn nhất đối với động vật và môi trường sinh thái. Chuyển sang ăn chay có thể cứu sống hơn 100 sinh vật vô tội mỗi năm.

Người chọn lối sống ăn chay thường biết đến nỗi đau khủng khiếp trong các lò mổ. Tuy nhiên, ít ai biết rằng việc thương mại hóa ngành sữa cũng khiến bò mẹ và bê con chịu khổ rất nhiều.

Bò bị nhốt trong môi trường chăn nuôi công nghiệp với không gian hạn chế. Để giữ nguồn cung sữa ổn định, bò bị thụ tinh nhân tạo liên tục và không được nghỉ giữa các lần mang thai. Bầu vú được gắn vào máy vắt sữa điện, gây đau dữ dội. Có con phải đứng trên nền bê tông suốt đời. Chúng hiếm khi được nhìn thấy ánh sáng ban ngày.

Bò tự nhiên tiết đủ sữa cho bê con, khoảng 16 pound mỗi ngày. Tuy nhiên, người ta dùng can thiệp di truyền, thuốc kháng sinh và hormone để buộc mỗi con bò sản xuất hơn 18.000 pound sữa một năm, trung bình 50 pound mỗi ngày.

Bê cái bị giết mổ hoặc nhập vào đàn bò sữa, còn bê đực thường bị tách khỏi mẹ ngay khi mới sinh hoặc muộn nhất là trong vòng 7 ngày. Bò mẹ rất thương con và thậm chí còn thay phiên trông con cho nhau. Chúng kêu khóc suốt nhiều tuần sau khi mất con. Có con đã nhảy qua hàng rào để đi tìm bê con.

Bò sống gắn bó với gia đình. Chúng có tình bạn lâu bền, đôi khi kéo dài suốt đời. Vậy mà chúng chỉ được gặm cỏ cùng gia đình và bạn bè trong hai tháng trước khi bị đưa tới trang trại công nghiệp và bị đối xử như máy vắt sữa.

Nếu muốn dùng sản phẩm từ sữa dù chúng không thiết yếu cho sức khỏe, hãy tìm hiểu nguồn gốc của sữa rồi chọn theo nguyên tắc ahimsa. Chúng ta phải bảo vệ loài bò và dành sự bảo vệ như nhau cho mọi loài động vật.

Không lâu sau khi nở, gà mái đẻ trứng và gà tây bị cắt mỏ bằng lưỡi dao nóng mà không có thuốc giảm đau. Các trang trại công nghiệp làm vậy để giảm tác hại của hành vi hung hăng do bị nhốt quá chật. Chuồng chật đến mức gà mái không thể vỗ cánh. Vì bí bách, chúng thường tấn công lẫn nhau.

Gà và gà tây được cho dùng hormone kích thích tăng trưởng và thuốc kháng sinh. Chân và các cơ quan của chúng không chịu nổi trọng lượng quá lớn, dẫn đến các bệnh xương khớp khiến chúng khó cử động. Chúng bị nhồi vào lồng trong quá trình vận chuyển đến nơi giết mổ. Người ta làm chúng ngất bằng bể nước có dòng điện trước khi cắt cổ, nhưng có con vẫn còn sống khi bị nhúng vào bể nước sôi để vặt lông.

Gà mái đẻ trứng cũng sống chen chúc trong các dãy lồng lưới xếp chồng lên nhau. Vì chỉ gà mái mới đẻ trứng, ngành sản xuất trứng coi gà trống con là vô dụng. Chúng bị giết bằng khí, bị nghiền nát hoặc bị vứt vào túi rác cho đến khi chết ngạt.

Ước tính chỉ riêng ở Hoa Kỳ, hơn 15 tỷ con cá bị ăn mỗi năm. Tàu đánh cá thương mại dùng lưới dài vài dặm để bắt hàng nghìn con chỉ trong một lần kéo. Sau khi bị kéo lê hàng giờ dọc đáy đại dương, cá chết khi bị đưa khỏi môi trường sống. Không thể chỉ bắt đúng loại cá cần tìm, nên hàng trăm nghìn động vật khác cũng mắc lưới, gồm cá voi, cá heo, hải cẩu, rùa biển và chim.

Vì thiếu hiểu biết, người ta cho rằng cá không biết đau, dù chúng cảm nhận đau đớn như bất kỳ sinh vật nào khác. Patrick Bateson thuộc Viện Đạo đức Y khoa ở Anh nói: “Ít người thực sự đồng cảm với cá, dù nhiều loài cá sống lâu, có hệ thần kinh phức tạp và có thể học những nhiệm vụ phức tạp.”

Chương trình truyền hình uy tín 60 Minutes ở Mỹ từng có phóng sự đặc biệt về lợn. Phóng viên Morley Safer nói: “Trong quãng đời ngắn ngủi, lợn không thấy ánh nắng, không có cỏ khô để nằm hay bùn để lăn mình. Lợn nái sống trong những lồng nhỏ đến mức không thể xoay người. Chúng sống trên sàn song kim loại, chất thải được đẩy qua các khe bên dưới và xả vào những hố khổng lồ.”

Các trang trại công nghiệp đối xử với lợn con như với gà mái và gà tây. Họ còn cắt đuôi, cắt đầu răng, thiến lợn đực và thực hiện những việc khác mà không dùng thuốc giảm đau. Khi giết mổ, lợn thường vẫn còn tỉnh táo trong lúc bị treo ngược, cắt cổ, chặt chân và lột da.

Lợn nổi tiếng thông minh và có thể học nhiều trò. Chúng thích chơi đùa và sống tình cảm. Vậy mà cả đời chúng phải sống trong cảnh khốn khổ.

Tại các lò mổ hiện đại, chỉ mất khoảng 25 phút để biến một con bò đực đang sống thành miếng bít tết. Bò được ra ngoài nhiều nhất 10 tháng trước khi bị chuyển đến trại vỗ béo, nơi chúng được cho ăn chất độn và khẩu phần ngũ cốc không tự nhiên để tăng cân.

Con người bắt rất nhiều loài động vật để làm thức ăn. Chúng cũng đau đớn như những loài vừa kể và mạng sống của chúng cũng quan trọng như vậy. Động vật trong các trang trại công nghiệp đều bị đối xử tương tự. Những loài bị săn lấy thịt hoặc da cũng có quyền được sống, nhưng phải chịu đau khổ dưới tay con người.

Khi ăn thực phẩm động vật, con người vừa gây ra những đau khổ này, vừa làm tổn hại sức khỏe của chính mình. Động vật bị hành hạ đến mức đau ốm cả về thể chất lẫn tinh thần. Làm sao có thể nghĩ rằng ăn cơ thể chúng lại không ảnh hưởng gì đến mình? Như câu nói “Bạn là những gì bạn ăn”. Động vật bị căng thẳng và đầy sợ hãi.

Chuyển sang ăn chay không khó, nhưng cần biết một số kiến thức dinh dưỡng cơ bản. Có chế độ ăn chay lành mạnh và cũng có chế độ ăn chay thiếu lành mạnh. Ngoài việc ăn chay, cần tránh thức ăn nhiều chất béo bão hòa và cholesterol, món chiên hoặc nấu quá kỹ, thực phẩm chế biến sẵn hay đóng hộp, món quá mặn hay quá cay và đồ ăn vặt ít dinh dưỡng. Hãy ăn đủ nhiều loại trái cây và rau củ tươi mỗi ngày.

Các dưỡng chất quan trọng cần bổ sung gồm vitamin B12, vitamin D và axit béo omega-3 thiết yếu. Hãy uống đủ nước sạch, vận động bằng cách đi bộ mỗi ngày và thực hành yoga cân bằng giữa asana, pranayama và thiền. Giữ tâm thế tích cực để cơ chế chữa lành tự nhiên của cơ thể có thể phát huy.

Nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng chế độ ăn chay làm giảm nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng và phổ biến như ung thư, tiểu đường, cao huyết áp, loãng xương, béo phì và bệnh tim. Cholesterol chỉ có trong thực phẩm động vật như thịt, trứng, gia cầm, hải sản và sản phẩm từ sữa. Chế độ thuần chay dựa trên thực vật nên không chứa cholesterol. Người ăn chay có huyết áp và mức cholesterol thấp hơn, đồng thời ít mắc bệnh tim hơn.

Trong khi bệnh tiểu đường đang nhanh chóng lan rộng, nghiên cứu cho thấy chế độ ăn chay kết hợp vận động phù hợp là cách điều chỉnh chế độ ăn tốt nhất để kiểm soát tiểu đường tuýp 2. Nhiều nghiên cứu về ăn chay cho thấy tỷ lệ tử vong do ung thư ở người ăn chay bằng khoảng một nửa đến ba phần tư tỷ lệ ở người không ăn chay.

Ngoài những bệnh nghiêm trọng kể trên, người ăn chay còn ít bị sỏi thận hoặc sỏi mật và có nguy cơ loãng xương thấp hơn. Ăn thực phẩm động vật làm mất canxi trong xương. Ở những nước có chế độ ăn thiên về thực vật, bệnh loãng xương ít gặp.

Chọn chế độ ăn chay hoặc thuần chay là một cách đóng góp đáng kể cho hệ sinh thái của hành tinh. Hãy xem những dữ kiện sau.

Chế độ ăn dựa vào thịt cần diện tích đất gấp bảy lần chế độ ăn từ thực vật. Cho bò ăn 4,8 pound ngũ cốc mới thu được một pound thịt bò cho con người.

40% lượng ngũ cốc của thế giới được dùng làm thức ăn chăn nuôi, trong khi mỗi năm có 6 triệu người chết đói. Chuyên gia dinh dưỡng Jean Mayer của Harvard ước tính rằng nếu Mỹ chỉ giảm 10% sản lượng thịt, lượng ngũ cốc tiết kiệm được sẽ đủ nuôi 60 triệu người.

Theo tổ chức Vegfam của Anh, một trang trại rộng 10 mẫu Anh có thể nuôi sống 60 người nếu trồng đậu nành, 24 người nếu trồng lúa mì, 10 người nếu trồng ngô và chỉ hai người nếu nuôi bò.

Sản xuất một pound đạm động vật cần lượng nước gấp khoảng 100 lần sản xuất một pound đạm thực vật. Để sản xuất một pound thịt bò, có thể cần tới 5.000 gallon nước.

Rừng mưa có vai trò thiết yếu đối với sự sống trên Trái Đất. Chúng điều hòa khí hậu toàn cầu và chu trình nước, hấp thụ CO₂ trong khí quyển và cung cấp cho con người dược liệu, thực phẩm cùng nhiều thứ khác.

Chế độ ăn từ thực vật giúp giảm tình trạng phá rừng mưa nhiệt đới và tàn phá môi trường sống của động vật hoang dã, đồng thời giúp bảo vệ các loài có nguy cơ tuyệt chủng.

Một nửa số loài động vật và thực vật trên thế giới sống trong rừng mưa. Cứ mỗi 30 phút lại có một loài tuyệt chủng.

Rừng mưa Amazon có hơn 40.000 loài thực vật có hoa. Để dễ hình dung, Tây Phi có 7.000 loài và nước Anh có khoảng 1.430 loài.

Ở Hoa Kỳ, tổng khối lượng của vật nuôi gấp bốn lần tổng khối lượng con người. Nếu tính cả vật nuôi theo tỷ lệ ấy, “dân số” Mỹ tăng từ 295 triệu lên 1,2 tỷ.

Mức tiêu thụ thực phẩm từ động vật đang đạt kỷ lục trên toàn cầu, tăng gấp bốn lần trong 50 năm qua.

Chủ đề này còn rất nhiều điều để bàn. Chế độ ăn nhiều thịt có tác hại sâu rộng, còn lối sống ăn chay hoặc thuần chay đem lại vô vàn lợi ích. Mẹ Thiên nhiên đã cho chúng ta mọi thứ cần ăn, và khoa học đã chứng minh rằng chế độ ăn của chúng ta không cần đến động vật hay sản phẩm từ động vật. Vậy ta cần nghiêm túc tự hỏi vì sao chế độ ăn thiếu lòng trắc ẩn này vẫn tiếp diễn. Thiên nhiên cung cấp vô số loại thực phẩm với màu sắc, hương vị và kết cấu đa dạng.

Ngay cả khi chưa thể mở lòng yêu thương động vật, tại sao lại để chế độ ăn có thịt gây thêm đau khổ không cần thiết cho cơ thể, tâm trí mình và hành tinh? Chế độ ăn chay dựa trên ngũ cốc, đậu, quả hạch, hạt, rau củ và trái cây đáp ứng mọi nhu cầu dinh dưỡng, đồng thời giảm nguy cơ mắc bệnh.

Cách ăn này tốt hơn cho cơ thể con người, cứu mạng động vật và ít ảnh hưởng đến hệ sinh thái nhất. Khi đã hiểu điều đó, làm sao ta có thể tiếp tục chọn cách ăn khác?